काळय़ाभोर आकाशात आगीची फुलं उमलत होती. विझत होती. सज्जात येऊन नुसतं उभं राहिलं तरी कळतं होते, बारा वाजले आहेत!
रस्त्याकाठचे दिवे आज वेगळेच उजळत होते. म्युझिक सिस्टिमचा आवाज फुल्ल करत मोटारी ढणढणत जात-येत होत्या. ‘हॅपी न्यू इयर!’च्या आरोळ्या दुमदुमत होत्या. सज्जाच्या कठडय़ाला हाताची कोपरं टेकून तो नुसता उभा राहिला. वाहता रस्ता बघत राहिला. तेवढय़ात एक मोटार आली. स्लो झाली. उघडय़ा खिडकीतून बियरची बाटली दाखवत तो तरुण ओरडला, ‘‘हॅपी न्यू इयर, ब्रो!’’ त्यानं किंचित हसत हात हलवला. आपण काहीतरी भलतीच भारी गंमत केल्याच्या आनंदात ती गाडी जोरात आवाज करत वेगानं निघून गेली. त्याला हसू आलं.
..हे सगळं त्या भिंतीवरच्या कॅलेण्डरमुळे आहे. ही कॅलेण्डरं नि पंचांगं नव्हती तेव्हा कोण कुणाला नव्या वर्षांच्या शुभेच्छा देत होतं? कॅलेण्डरं कालमापनासाठी तयार झाली, हे ठीकच झालं. पण असं वर्ष संपलं, नवं सुरू झालं की जल्लोष करावा, हे पहिले कोणाच्या डोक्यात आलं असेल? मानलं पाहिजे त्याला. एरवी दिवस आणि रात्रीत काही बदल नसतो. एकतीसची रात्र डिट्टो अठ्ठावीसच्या रात्रीसारखीच असते. एक जानेवारीचा दिवस आणि चोवीस डिसेंबरचा दिवस काही फार फरक नसतो. चोवीसला पगार होत नाही, एक तारखेला काही लोकांचा होतो, हाच म्हटला तर फरक!
पण तरीही एकतीसची संध्याकाळ वेगळी का भासते? सूर्यास्त काही वेगळं सांगत होतो. वातावरण भारल्यासारखं वाटतं. दिवे वेगळेच पेटतात. माणसं वेगळीच हसतात नि बोलतात. वर्षभरात घडलेलं काहीबाही आठवत राहतं उगीचच. नसते निष्कर्ष काढत राहतो आपण. लागोपाठ येत्या वर्षांबद्दल विचार मनात येतात. येतं र्वष तरी धड जाईल ना? जाईल, जाईल! माणसाचा आशावाद जबर असतो. र्वष कितीही वाईट गेलं तरी एकतीस डिसेंबरच्या रात्री बारा वाजले की आकाश उजळून निघतं. फटाके वाजतात. जल्लोष होतो. नाचगाण्यांना ऊत येतो. पण हे सगळं सरत्या वर्षांला निरोप देण्यासाठी करायचं की नव्या वर्षांच्या स्वागतासाठी?
तो कन्फ्यूज झाला. तो सज्जात तसाच उभा राहिला. आत, घरामध्ये टीव्हीच्या पडद्यावर धमाल चालली होती. फटाके फुटत होते. मादक पोशाखांच्या झिरमिळ्या सावरत तारे-तारका नाचत होत्या. फोन वाजत होता. म्हातारे वडील उगीच किंचित हसत कौतुकानं नव्या वर्षांचं स्वागत कानटोपी सावरत पाहात होते. लॅण्डलाइनवर म्हातारी आई कोणाला तरी, ‘आम्ही अजून जागेच आहोत!’’ असं सांगत होती. बायको स्वयंपाकघरात मध्यरात्रीची कॉफी करायला गेली होती. शाळकरी मुलगी मोबाइलवरून एसेमेस पाठवत बसली होती. तरुण मुलगा, तरुण असल्यामुळे अर्थातच घरात नव्हताच!
बिल्डिंगच्या गच्चीवरून खिदळण्याचे आवाज येत होते. घराघरात जाग होती. खिडक्यांचे चौकोन उजळलेले. कोणीही झोपलेलं नव्हतं. सगळं जग नव्या वर्षांच्या स्वागतात मग्न आहे.. आपण फक्त आपल्यात मग्न आहोत.
तो किंचित वरमला, आणि घरात आला. शाळकरी मुलीनं ‘बाबा, हॅपी न्यू इयर हां!’ असं म्हटलं. भावाशी मोबाइलवर बोलण्याची गळ बायकोनं घातली. म्हातारे आईवडील जायफळ घातलेल्या कॉफीची वाट पाहात नव्या वर्षांतली पहिली दहा मिनिटं व्यतीत करू लागले. तेवढय़ात त्याचं भिंतीकडे लक्ष गेलं. कॅलेण्डर जुनंच लटकत होतं. वास्तविक वडील चारेक दिवस आधीच नवं कॅलेण्डर अडकवतात. यंदा कसं राहिलं कोण जाणे.
..कपाटातनं त्यानं नव्या कॅलेण्डरची गुंडाळी काढली. रबरबॅण्ड सोडवला. गुंडाळी सरळ करायचा प्रयत्न केला. आणि साधारण सरळ होताच त्यानं जुन्याच्या जागी नवं कॅलेण्डर खिळ्याला अडकवलं.
कॅलेण्डर २०१२!
तो स्वत:शीच म्हणाला, ‘हॅपी न्यू इयर!’
रस्त्याकाठचे दिवे आज वेगळेच उजळत होते. म्युझिक सिस्टिमचा आवाज फुल्ल करत मोटारी ढणढणत जात-येत होत्या. ‘हॅपी न्यू इयर!’च्या आरोळ्या दुमदुमत होत्या. सज्जाच्या कठडय़ाला हाताची कोपरं टेकून तो नुसता उभा राहिला. वाहता रस्ता बघत राहिला. तेवढय़ात एक मोटार आली. स्लो झाली. उघडय़ा खिडकीतून बियरची बाटली दाखवत तो तरुण ओरडला, ‘‘हॅपी न्यू इयर, ब्रो!’’ त्यानं किंचित हसत हात हलवला. आपण काहीतरी भलतीच भारी गंमत केल्याच्या आनंदात ती गाडी जोरात आवाज करत वेगानं निघून गेली. त्याला हसू आलं.
..हे सगळं त्या भिंतीवरच्या कॅलेण्डरमुळे आहे. ही कॅलेण्डरं नि पंचांगं नव्हती तेव्हा कोण कुणाला नव्या वर्षांच्या शुभेच्छा देत होतं? कॅलेण्डरं कालमापनासाठी तयार झाली, हे ठीकच झालं. पण असं वर्ष संपलं, नवं सुरू झालं की जल्लोष करावा, हे पहिले कोणाच्या डोक्यात आलं असेल? मानलं पाहिजे त्याला. एरवी दिवस आणि रात्रीत काही बदल नसतो. एकतीसची रात्र डिट्टो अठ्ठावीसच्या रात्रीसारखीच असते. एक जानेवारीचा दिवस आणि चोवीस डिसेंबरचा दिवस काही फार फरक नसतो. चोवीसला पगार होत नाही, एक तारखेला काही लोकांचा होतो, हाच म्हटला तर फरक!
पण तरीही एकतीसची संध्याकाळ वेगळी का भासते? सूर्यास्त काही वेगळं सांगत होतो. वातावरण भारल्यासारखं वाटतं. दिवे वेगळेच पेटतात. माणसं वेगळीच हसतात नि बोलतात. वर्षभरात घडलेलं काहीबाही आठवत राहतं उगीचच. नसते निष्कर्ष काढत राहतो आपण. लागोपाठ येत्या वर्षांबद्दल विचार मनात येतात. येतं र्वष तरी धड जाईल ना? जाईल, जाईल! माणसाचा आशावाद जबर असतो. र्वष कितीही वाईट गेलं तरी एकतीस डिसेंबरच्या रात्री बारा वाजले की आकाश उजळून निघतं. फटाके वाजतात. जल्लोष होतो. नाचगाण्यांना ऊत येतो. पण हे सगळं सरत्या वर्षांला निरोप देण्यासाठी करायचं की नव्या वर्षांच्या स्वागतासाठी?
तो कन्फ्यूज झाला. तो सज्जात तसाच उभा राहिला. आत, घरामध्ये टीव्हीच्या पडद्यावर धमाल चालली होती. फटाके फुटत होते. मादक पोशाखांच्या झिरमिळ्या सावरत तारे-तारका नाचत होत्या. फोन वाजत होता. म्हातारे वडील उगीच किंचित हसत कौतुकानं नव्या वर्षांचं स्वागत कानटोपी सावरत पाहात होते. लॅण्डलाइनवर म्हातारी आई कोणाला तरी, ‘आम्ही अजून जागेच आहोत!’’ असं सांगत होती. बायको स्वयंपाकघरात मध्यरात्रीची कॉफी करायला गेली होती. शाळकरी मुलगी मोबाइलवरून एसेमेस पाठवत बसली होती. तरुण मुलगा, तरुण असल्यामुळे अर्थातच घरात नव्हताच!
बिल्डिंगच्या गच्चीवरून खिदळण्याचे आवाज येत होते. घराघरात जाग होती. खिडक्यांचे चौकोन उजळलेले. कोणीही झोपलेलं नव्हतं. सगळं जग नव्या वर्षांच्या स्वागतात मग्न आहे.. आपण फक्त आपल्यात मग्न आहोत.
तो किंचित वरमला, आणि घरात आला. शाळकरी मुलीनं ‘बाबा, हॅपी न्यू इयर हां!’ असं म्हटलं. भावाशी मोबाइलवर बोलण्याची गळ बायकोनं घातली. म्हातारे आईवडील जायफळ घातलेल्या कॉफीची वाट पाहात नव्या वर्षांतली पहिली दहा मिनिटं व्यतीत करू लागले. तेवढय़ात त्याचं भिंतीकडे लक्ष गेलं. कॅलेण्डर जुनंच लटकत होतं. वास्तविक वडील चारेक दिवस आधीच नवं कॅलेण्डर अडकवतात. यंदा कसं राहिलं कोण जाणे.
..कपाटातनं त्यानं नव्या कॅलेण्डरची गुंडाळी काढली. रबरबॅण्ड सोडवला. गुंडाळी सरळ करायचा प्रयत्न केला. आणि साधारण सरळ होताच त्यानं जुन्याच्या जागी नवं कॅलेण्डर खिळ्याला अडकवलं.
कॅलेण्डर २०१२!
तो स्वत:शीच म्हणाला, ‘हॅपी न्यू इयर!’
बाई असेल तरी तिला सूचना द्याव्याच लागतात. वर्षांनुर्वष कामं करून कंटाळलेल्या सासूबाई घरच्या जबाबदारीतून रिटायरमेण्टच्या तयारीत असतात. त्यामुळे त्यांच्याकडून अपेक्षा करता येणं कठीण. अर्थात सगळ्याच सासू ऊर्फ अहो आई अशा असतात असं नाही. सकाळी मुलाच्या डब्यासोबत सुनेचाही डबा भरून देते. पण मग त्या सुनेलाच कानकोंडं होतं. सासूबाईंना आपण मदत करू शकत नाही, याचं वाईट वाटतं. खरं माहेरी असताना आई असाच डबा भरून तयार ठेवायची तेव्हा असं गिल्टी फीलिंग कधी मनाला जाणवलंही नव्हतं. तेव्हा हक्क होता. मग आता.. लग्न झाल्यावर बदलतं जग असं जे म्हणतात, तेच हे! लग्नाच्या आधी स्वत:ची तयारी करणारा नवरा मग कधी हेल्मेट कुठे ठेवलं, जरा रुमाल दे, डबा बॅगेत ठेवून दे वगैरेही सांगायला लागतो. कधी त्याला वाटतं तिला या गोष्टी करायला आवडतील म्हणून आणि कधी तिला वाटतं त्याला असे लाड करून घ्यायला आवडतात म्हणून.. आणि मग ती स्वत:चं आवरत-आवरत सकाळची ही गडबड चांगल्या पद्धतीने पार पाडायचा प्रयत्न करते. सांभाळून घ्यायचं, भांडायचं नाही वगैरे संस्कार तिच्या डोक्यात घोळत असतात. 
