डोंगराला आग लागली..

सध्याच्या उन्हाच्या तलखीत मुंबईच्या रस्त्यांवरील कुठल्याही सिग्नलवर आढळणारी घटना.... परवा मीही अनुभवली. माझी रिक्षा असंबद्धपणे हॉर्न वाजवत लालचा हिरवा दिवा होण्याची वाट पाहत असताना बाजूला मोटरसायकलवरचा एक तिशीतला मुलगा करकचून ब्रेक लावून थांबला.. तेसुद्धा पलीकडच्या हवालदाराला पाहून. त्याच्या हेल्मेटमध्ये अडकवलेल्या मोबाइलवर तावातावाने बोलत होता, ‘जा तो रहा हूँ. सारा काम मै करूँगा, और वो भी आजही, तो घर कब जाऊँ गा?. ’ इत्यादी इत्यादी. तो घामाने चिंब भिजला होता. त्याच्या शिरा ताणलेल्या. आवाज चढा होता. मान वाकडी, एकाचवेळी मोबाइल आणि हेल्मेट सांभाळण्याची कसरत करत होता.. त्याला बघून मी चरकले. त्याचा रक्तदाब काय असेल? त्याच्या मानेत कळ गेली तर.. पाठीत उसण भरली तर.. त्याची ‘शुगर लेव्हल’ काय असेल?

हीच अवस्था संध्याकाळी साडेसहा वाजता चर्चगेट, छत्रपती शिवाजी टर्मिनस, लोअर परळ अशा कुठल्याही रेल्वे स्थानकाच्या फलाटांवर असते. अध्र्या सेकंदात बाजूच्या गर्दीला ढकलून गाडीत शिरायचं (ऑलिम्पिकमध्ये असा काही जीवघेणा खेळ स्वीकारला तर विरार, डोंबिवली, बदलापूरचे स्थानिक खोऱ्यानं पदकं मिळवतील.) ऑफिसचं काम संपायच्या आत बस, रेल्वेची धावपळ, तो प्रवास संपायच्या आत पुढची रिक्षाची धावपळ, तो प्रवास संपायच्या आत स्वयंपाक आणि त्यासाठीच्या बाजारहाटाची तयारी (अगदी बऱ्याच पुरुषांनासुद्धा करावी लागते, नाही का?) रिक्षा पकडू की भाजी घेऊ, ते आटोपायच्या आत स्वतची प्रेझेन्टेशन्स, मुलांची प्रोजेक्टस्, वीकएण्ड प्लान्स, ऑफिशियल टूर्स, एकातून दुसरं, तिसरं.. कधी कधी वाटतं, आपण श्वास घ्यायला तरी थांबतो का? आणि या सगळ्याचा आपल्या शरीरावर नक्की काय परिणाम होतोय? हे सगळं विचारमंथन करायचं कारण अगदी सोप्पं आहे. दर दिवशी, दर आठवडय़ाला आपण लहान वयात हृदयविकाराच्या झटक्याने दगावलेल्या माणसांबद्दल ऐकतो. भलते भलते आजार विशीत - तिशीत सर्रास पहायला मिळताहेत. आता आपलंच बघा ना..
चुकून कधीतरी रस्ता ओलांडताना, किंवा ट्रेनमध्ये चढल्या चढल्या क्षणभरासाठी अंधारून येतं. ब्लँक व्हायला होतं. दिवसभर दुखरं डोकं क्रोसिनने ताळ्यावर आणलेलं असतं. कधीतरी धडधड जाणवते. महत्त्वाच्या (कुठल्या नसतात!) मीटिंगच्या आधी तब्येत बिघडते. कुणाच्या तरी लग्नात लांबचे नातेवाईक आपल्या वाढलेल्या वजनावर आणि डोळ्यांखालच्या काळ्या वर्तुळावर हवापाण्यासारखी चर्चा करतात. दुकानात, बँकेत गेल्यावर नक्की काय घ्यायला आलोय, हे पटकन् आठवत नाही, सकाळी तीन-चार वेळा गजर वाजूनही उठावंसं वाटत नाही. दोन कप कॉफी रिचवूनसुद्धा फ्रेश वाटत नाही आणि रात्री प्रचंड दमलेलं असूनसुद्धा झोप लागत नाही..

या सगळ्या गोष्टी आपण निपटल्याक्षणी विसरतो किंवा फार महत्त्व द्यायला नको, म्हणून सोडून देतो किंवा नंतर शांत बसून याचा विचार करायलासुद्धा सवड नसते. आपल्या फॅमिली डॉक्टरांशी (ते तरी कुठे असतात म्हणा आणि पूर्वीसारखं खरंच फॅमिलीची मेडिकल हिस्ट्री माहीत असणारे तर अजून दुर्मीळ) बोललं तर जाणवतंकी, हे मुद्दे, लहान नाहीत. हल्ली रक्तदाब, मधुमेह, निद्रानाश, हृदयविकार, या साधारण ४०-५० नंतर लागणारी, दुखणी आज तिशीत (अगदी विशीतसुद्धा) वरचेवर पाहायला मिळतात. सर्दी झाली, ताप भरला तर त्यातून बरं व्हायला आपण आपल्या शरीराला पुरेसा वेळही देत नाही. स्ट्राँग, अधिक स्ट्राँग अँटिबायोटिक घेऊन आपण ऑफिसला पोहोचतो.  जीवनशैली आणि तणाव या दोन गोष्टी तर केवळ मानवनिर्मित आहेत. अनैसर्गिक कारणांमुळे आयुष्यभर पिच्छा पुरवणारी दुखणी मागे लागतायंत. त्यांचा परिणाम नुसता कामावर नाही, पण जगण्यावर होतोय. कामाचा तणाव वाढला तर कोपऱ्यात जाऊन एकापाठोपाठ एक सिगरेट ओढणारे सहकारी आपल्याला दिसतात.
नाती न सांभाळता येणं, छंद न जोपासणं, मुलं न होणं (होऊ देणं), प्रसन्न न वाटणं या सगळ्यातून जाणवणारा हताशपणा वा नैराश्य (जेसुद्धा आपण गांभीर्याने घेत नाही) हे कमी-अधिक प्रमाणात आपण सगळेच अनुभवतोय.

या सगळ्यातला विरोधाभास हा सर्वात जास्त डिस्टर्ब करणारा ठरतो. आपल्याला करिअर, यश, पैसा, हे सगळं हवं असतं, पण चांगलं आयुष्य मिळण्यासाठी आरोग्य, आनंद आवश्यक असतो. पण आजच्या जीवनशैलीत भरपूर पैसा मिळवण्याच्या खटपटीत त्याचाच ऱ्हास होतोय. एका मित्राची बोलकी कमेन्ट - हम लोग बहोत पैसा कमाने के चक्करमे है. फिर यही बहोत पैसा हमे अस्पताल को देंगे - बडे बिल्स आयेंगे तब!

आता तुम्ही एक अगदी रास्त प्रश्न विचाराल, खरंच या जीवनशैलीत, करिअर मार्गात काही बदलणं शक्य आहे का?  नाही बदलता येणार यातलं काहीही! आपले २४ तास हे सध्या आपल्या सभोवतालच्या जगाने, वातावरणाने, स्पर्धेने व्यापले आहेत. पण खरं सांगा, त्या वातावरणाला आपण दिवसाचे ४८ तास दिले तरी पुरतील का?

किती धावलं पाहिजे, कधी पोचलं पाहिजे, किती जागलं पाहिजे, हे आपल्या हातात नाहीच मुळी. मोबाईल, लॅपटॉपमुळे घराचं अफिस तर केव्हाच झालंय. मग ऑफिसच्या तासांनंतर विरंगुळा म्हणून ताण घालवायला ऑफिसच्या खुर्चीतून मस्त खायला-प्यायला, संगीताला तालावर थिरकायला जाणारेच अधिक असतात. त्यांना थोडेच मरीनड्राइव्हवर पहाटे पाच वाजता पळायला जावंसं वाटणार? खाणं-पिणं उरकून पहाटे दोन-तीन वाजता घरी परतणं, परत तासभर चॅटिंग, मग दुसऱ्या दिवशी रविवार असेल तर दुपापर्यंत लोळणं (झोपणं नाहीच!) सुट्टी नसेल तर दोन क्रोसिननी हँगओव्हर उतरवून सकाळी नऊला ऑफिसला हजर. आदल्या रात्री उडवलेल्या दोन, तीन हजारांचा सल असतो तो वेगळाच.

पण..‘डोंगराला आग लागली पळा.. पळा..’ मध्येसुद्धा आपण थोडा वेळ थांबतो. तर मग आपल्याच वयस्कर आई-बाबांच्या सांभाळासाठी, मुलांच्या (झालेल्या वा पुढे ३५-४० मध्ये वाटलं तर होणाऱ्या) संगोपनासाठी, आपल्या जोडीदारासाठी आणि सर्वात महत्त्वाचं आपल्या स्वत:साठी आपण फिट नको का?